Jeśli co miesiąc planujesz pracę, wyjścia i odpoczynek pod kątem bólu, bierzesz leki przeciwbólowe „na zapas” i słyszysz, że „taka uroda”, warto to potraktować poważnie. Bolesne miesiączki, które wyłączają Cię z normalnego funkcjonowania, wymagają uwagi i diagnostyki. Jedną z możliwych przyczyn takich objawów jest endometrioza – choroba dotykająca wielu kobiet w wieku rozrodczym. Sam ból nie przesądza o rozpoznaniu, ale warto obserwować, kiedy się pojawia, jak długo trwa i czy towarzyszą mu inne objawy.
Bolesne miesiączki i inne objawy, na które warto zwrócić uwagę
Objawy nie ograniczają się do dni krwawienia. Mogą pojawiać się także przed miesiączką, podczas współżycia, przy wypróżnianiu lub oddawaniu moczu. Poniżej siedem objawów, które warto omówić z ginekologiem:
- bolesne miesiączki, które utrudniają normalne funkcjonowanie lub wymagają regularnego przyjmowania leków przeciwbólowych;
- przewlekły albo nawracający ból w obrębie miednicy, także poza miesiączką;
- ból podczas stosunku (dyspareunia), szczególnie głęboko odczuwany w miednicy mniejszej;
- ból przy wypróżnianiu, biegunka lub inne dolegliwości jelitowe nasilające się w określonych fazach cyklu;
- ból przy oddawaniu moczu lub parcie na pęcherz, nasilające się w rytm cyklu;
- obfite miesiączki lub krwawienia, które wyraźnie wpływają na samopoczucie i codzienne funkcjonowanie;
- problemy z płodnością, zwłaszcza gdy współwystępują z bólem miesiączkowym lub przewlekłym bólem miednicy.
Pojedynczy objaw nie przesądza o endometriozie. Znaczenie ma przede wszystkim jego powtarzalność, związek z cyklem i wpływ na codzienne funkcjonowanie. Europejskie Towarzystwo Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE) wymienia wśród typowych objawów endometriozy bolesne miesiączki, ból podczas stosunku, dolegliwości przy oddawaniu moczu i stolca oraz trudności z zajściem w ciążę (1).
Sygnały, że ból miesiączkowy wymaga diagnostyki
Nie oceniaj znaczenia bólu wyłącznie na podstawie tego, czy da się go wytrzymać. Znaczenie ma również to, czy regularnie zmusza do opuszczania pracy, szkoły, aktywności fizycznej albo rezygnacji ze współżycia. Na uwagę zasługuje narastanie bólu lub pojawienie się nowych objawów ze strony jelit czy pęcherza.
Podstawą jest wywiad i badanie ginekologiczne. USG odgrywa ważną rolę w ocenie narządów miednicy, ale prawidłowy wynik nie wyklucza wszystkich postaci endometriozy, zwłaszcza zmian powierzchownych.
Endometrioza jako możliwa przyczyna bólu
Endometrioza to choroba, w której tkanka przypominająca endometrium występuje poza jamą macicy. Rozpoznanie endometriozy opiera się na ocenie objawów oraz zmian zlokalizowanych między innymi w obrębie jajników, otrzewnej, jajowodów, jelit czy pęcherza moczowego.
Zmiany te wiążą się ze stanem zapalnym oraz powstawaniem zrostów i torbieli. Nasilenie objawów nie musi odpowiadać stopniowi zaawansowania choroby – nawet niewielkie ogniska mogą powodować silny ból.
Endometrioza wywiera także wpływ na płodność, choć jej rozpoznanie nie oznacza automatycznie niepłodności. Sposób dalszego postępowania zależy od objawów, lokalizacji zmian, wieku pacjentki i planów dotyczących ciąży.
Dalsza diagnostyka endometriozy
Jeśli obraz kliniczny budzi podejrzenie endometriozy głębokiej lub rozległych zmian, lekarz może zlecić bardziej szczegółowe USG albo rezonans magnetyczny. Aktualne wytyczne wskazują na istotną rolę badań obrazowych, zaznaczając jednocześnie, że prawidłowy wynik nie wyklucza wszystkich postaci schorzenia.
Laparoskopię rozważa się wtedy, gdy wyniki badań są niejednoznaczne, objawy są nasilone albo potrzebne jest jednoczesne leczenie zabiegowe. Nie jest ona rutynowym pierwszym etapem diagnostyki.
Nie trzeba czekać, aż ból stanie się nie do zniesienia
Powtarzający się ból miesiączkowy, ból podczas stosunku, problemy jelitowe lub trudności z zajściem w ciążę warto potraktować jako informacje, które należy przekazać lekarzowi. Zapisuj, kiedy pojawiają się objawy i jak silne są.
Wczesna diagnostyka nie oznacza automatycznie rozpoznania endometriozy. Pomaga jednak szybciej ustalić przyczynę bólu i dobrać dalsze postępowanie, zamiast przez kolejne miesiące lub lata uznawać silne objawy za „normalną miesiączkę”.
(1) ESHRE Guideline: Endometriosis, 2022
